Zeytinyağı çok eski tarihlerden bu yana insan sağlığı için kullanılmaktadır. Oleik asit zengini olan zeytinyağı aynı zamanda antioksidan kaynağıdır. Yemeklerde salatalarda kullanılmasının yanı sıra içilerek de tüketilen zeytinyağı aynı zamanda kozmetik sektörünün de vazgeçilmezi arasında yer alır. Zeytinyağı mucizevi besinlerden biridir. Akdeniz ülkelerinde yetişen zeytin ağaçlarındaki zeytinlerden elde edilen zeytinyağı doğal bir şifa kaynağıdır.Zeytinyağı yapısında bulunan fenolik bileşenler Vücudu yenileyen, kanserli hücrelere karşı savaşan zeytinyağın bu gücü antioksidan kapasitesini oluşturmaktadır. doymamış yağ asitleri ile aynı zamanda antioksidan açısından da zengindir. Cilt ve saç bakımı için de kullanımı önerilen zeytinyağının faydaları hakkında yeterli bilgiye sahip olmayan kişiler ise sorusunu sıklıkla sormaktadır. Günümüzde saç bakım ürünlerinde, yüz maskelerinde ve el kremlerinde de zeytinyağı kullanımına sıkça rastlanmaktadır. İşte zeytinyağının faydaları hakkında bilinmesi gereken tüm detaylar. Doğanın mucizelerinden biri olan zeytinden elde edilen zeytinyağı, düzenli tüketildiği takdirde metabolizmanın daha düzenli ve hızlı çalışmasını sağlar. Vücutta meydana gelen iltihapları azaltırken yenilerinin oluşmasını engeller. Felç riskini azaltmaya yardımcı olur. Zihinsel fonksiyonları desteklediği için Alzheimer riskini azaltmaya yardımcı olur. Tip 2 diyabet hastaları tarafından kullanıldığında fayda sağlar. Kalp sağlığını destekler. Kötü kolesterolün düşürülmesinde yardımcıdır. Sindirim sistemini düzenlemede etkilidir. Kanserli hücrelere karşı koruma etkisi gösterir. Bağırsak sağlığı için önemli bir yere sahiptir. Hücre duvarlarını destekleyerek güçlendirir. Karaciğer dostudur. Karaciğerin temizlenmesinde etkili rol oynar. Kemiklerin güçlenmesinde etkilidir. Cilt ve saç sağlığı için olumludur. Cilt hücrelerini yenileyerek yaşlanmanın belirtilerini azaltır. Safrada taş oluşmasına engel olur.
Zeytin ağacı (Olea europea) narin bir ağaçtır. Ağır ve zahmetli büyümesine karşın oldukça uzun ömürlüdür. Bir zeytin ağacının ortalama ömrü 300-400 yıldır, ancak 3 bin yaşında zeytin ağaçlarına da rastlanmıştır. Bu nedenle zeytin ağacının adı mitoloji ve botanikte “ölümsüz ağaç” tır.
Derinlere uzayan kökleri sayesinde kalkerli, çakıllı, taşlı ve kurak topraklarda yetiştirilmeye elverişli olan zeytin ağacı için en verimli ortam yazları sıcak, kışları ise ılıman geçen iklimlerdir. Çünkü zeytin ağacı ışığı, güneşi ve 15 °C üstündeki sıcaklığı sever. Yıllık ortalama 220 mm yağış zeytin ağacının verimli bir şekilde büyümesi için yeterlidir. Zeytin ağacı genellikle rakımı düşük coğrafyalarda yetişir. Ancak denizden 1000 metre yükseklikte de zeytin tarımı yapılabilmektedir. Çalı görünümündeki zeytin ağacının yapraklarının üst yüzü koyu, alt yüzü ise gümüş rengindedir. Yapraklar mükemmel bir düzen içinde dalın iki tarafından karşılıklı olarak çıkar. Ortalama 40 – 50 cm. genişliğindeki gövde çürümeye karşı çok dayanıklıdır. Ağaç yaşlanınca yamrulardan gelişen yeni uçlar gövdeyi tazeler. Ortalama boyu 4m ila 10 m olan zeytin ağacı bir yıl bol, bir yıl az ürün verir. Çiçek verme mevsimi kuzey yarım kürede Nisan – Haziran ayları arasındadır. Yeşil zeytinler Ağustos ayı sonundan Kasım ayı başına kadar olan süre içinde olgunlaşır.
Zeytin hasatında toplama şekilleri Zaman içinde gelişme göstermiştir. Özellikle son 20 yılda makinalı hasat çok yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Yeni oluşturulacak zeytin bahçeleri mekanizasyona uygun oluşturulma yoluna gidilmektedir. Zeytin hasatı zeytin ve zeytinyağı üretiminin en zahmetli ve en maliyetli bölümüdür. Bu nedenle bu aşamada teknolojiden faydalanma kaçınılmazdır.binlerce yıldan bu yana neredeyse hiç değişmemiş, asırlar boyunca elle toplama ya da silkme yöntemi kullanılmıştır. Bir de, yere düşmüş zeytin meyvelerini toplama yöntemi vardır. Zeytin hasadının en geç aralık ayında tamamlanması gerekmektedir. Hasatın erken tamamlanması hem ürün kalitesini arttırmakta hem de ağacın yeni mahsül dönemine kendini hazırlamasına zaman tanımaktadır.
Ancak genel yöntem silkmedir. Elle toplamada, sağma veya taraklama yöntemi, yerden toplamada ise merdane veya fırça kullanılır. Günümüzde zeytin hasadında makineden de (sarsma ve yerdeki meyveleri emici ekipmanlarla toplama) yararlanılmaktadır. Uygulamada en fazla emek gerektiren yöntem, elle toplamadır. Saatte en fazla 9-10 kilogram zeytinin toplandığı bu yöntem, meyve sağlam ise en iyi kalitede zeytinyağı üretilmesini sağlar.
Zeytinler ezilerek hamur haline getirilir. Daha sonra bu
Erken hasat döneminde hasat edilen zeytinler ; hava geçirgenliği olan kasalarla aynı gün içerisinde işletmeye transfer edilir. Yine aynı gün içerisinde Kontinu Sistem diye adlandırılan modern makinalarda bir kırma sistemine tabi tutulur. Bu işlem ile hamur haline gelen zeytinlerde yağ moleküllerinin meyve dokusundan ayrılması için çok uzun olmamak kaydı ile bir yoğurma işlemi yapılır bu esnada hamuru ısıtmak su ilave etmek gibi hataların yapılmaması gerekir. Bu işlemler zeytinyağının sağlık bileşenlerini olumsuz etkiler. Yoğurma işleminin ardından yağın katı fazdan ayrılabilmesi için santrifüj (merkezkaç) yöntemi ile çalışan makinalar kullanılır. Bu makinalar tamamen fiziksel sistemlerdir. Herhangi bir kimyasal uygulama söz konusu değildir. Hamur sıkılır veya presten geçirilir. En sonunda ise yağ, zeytin meyvesinin suyundan (karasu) ayrıştırılır.
Kontinü sisteme, tam otomatik sistem denir. Önce zeytinler türlerine göre ayrılır. Huni adlı çukura dökülen zeytinler makine sistemiyle yapraklardan temizlenir ve kırıcıda ezilip kırılır (makine, üç bin devirle çekirdeği un ufak eder). Buradan çıkan hamur, karıştırma yoğurmadan sonra su verilir, posa ve şırası ayrıştırılır. Şıradan da yağ ve karasu ayrıştırılıp, yağ filtre tankına alınır, son tortuları ayıklanıp dinlenme tankına bırakılır. Buradan doğal yağ güğümlere, teneke ve şişelere doldurulur. Yağdan geriye kalan pirina tekrar öğütülüp sabun yapmada kullanılır. Pirina posasına pelet denir ve yakacak, yakıt olarak kullanılır.
Kaliteli zeytinyağı elde etmek için: Zeytinlerin, hasattan sonra mümkün olan en kısa süre içinde işlenmesi gerekir. Çünkü zeytin bekletilirse fermente olur, bu ise zeytinyağının kalitesinin düşmesine yol açar.
Naturel Sızma Zeytinyağı: Serbest yağ asitliği(oleik asit cinsinden) 100 g yağda 0,8 gramı geçmeyen ve duyusal olarak kusursuz ,
Naturel Birinci Zeytinyağı: Serbest yağ asitliği(oleik asit cinsinden) 100 g yağda 2 gramı geçmeyen ve duyusal olarak hafif kusurlu,
Rafinajlık Zeytinyağı(LAmpant): Serbest yağ asitliği(oleik asit cinsinden) 100 g yağda 2 gramın üstünde olan , rafine edilmeden tüketilmesi uygun olmayan zeytinyağları grubudur.
Rafine Zeytinyağı : Serbest yağ asitliği 100 g yağda 2 gramın üstünde olan yağların yapısı değiştirilmeden fiziksel yöntemlerle asitliğinin düşürülmesi, kötü koku ve renginin düzeltilmesi amacı ile rafinasyon işlemi yapılır.
Riviera Zeytinyağı: Rafine edilmiş zeytinyağına natürel zeytinyağı gruplarının belli oranlarla ilave dilmesi ile elde edilen yağ grubudur.
Pirina Yağı : Zeytinden zeytinyağı elde edildikten sonra çıkan posaya pirina adı verilir. Zeytinyağı eldesinden sonra bu posa içinde % 5-6 civarında yağ kalır. Bu yağda yine fiziksel ve bazen de kontrollü kimyasal yöntemler kullanılarak geri kazanılır. Rafine edilir ve Rafine Pirina yağı olarak kullanılır.
Türkiye’de kaliteyi TSE (TS 341) belirliyor. Denetimi Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Türk Gıda Kodeksi’ne göre yapıyor. Piyasanın %65’i markasızdır. Zeytinde ürün rekoltesi 40-250 bin ton arasında değişmektedir. Ülke genelinde kişi başına tüketim 2 kilodur. Bu düşük tüketimin sebebi, zeytinyağının pahalı oluşundandır, çünkü Ayçiçek yağı 4-5 kat daha ucuzdur. Bu üründe de diğer pek çok üründe olduğu gibi, üreticiden ucuz çıkmakta tüketiciye pahalı satılmakta, yani aracılar kazanmaktadır. Üretilen zeytinyağının kalitesini belirlemek ise bambaşka bir uzmanlık alanıdır. doğal zeytinyağında kalite dendiğinde, iki faktör önem taşır. Birincisi, kimyasal analizlerle ölçülebilen asit oranıdır. İkinci faktör ise lezzet ve kokuyu tespit etme ve ölçmedir. Tadım uzmanları tarafından gerçekleştirilen bu işleme “degüstasyon” adı verilir. Tadım uzmanlarının birikimine bağlı olarak gerçekleştirilen degüstasyon, zeytinyağına vurulan kalite damgasının en önemli aşamasıdır.
Türkiye bulunduğu coğrafi konum ve sahip olduğu Akdeniz iklimi özellikleriyle İtalya, İspanya, Yunanistan ve Tunus gibi diğer Akdeniz ülkeleriyle birlikte dünyanın önde gelen zeytin ve zeytinyağı üreticilerindendir. Üretime gelince dane zeytin yoğunluklu olarak Bursa, Manisa, Aydın, İzmir, Balıkesir’de yapılıyor. Ortalama 100 Milyon olan zeytin ağacı sayısı da gün geçtikçe de artmakta. Devlet İstatistikleri Enstitüsü araştırmalarına göre, Türkiye’de üretilen zeytinlerin 68’i yağ üretimine ve 28’ide sofrada kullanılmak üzere yetiştiriliyor. Zeytinin ürününü 2 senede bir verdiği düşünülürse, verim alınan senede ortalama 150.000, az ürün verdiği senede elde edilen zeytinlerden ortalama 70,000 ton zeytinyağı üretilmektedir.
Ortalama 850 zeytinyağı fabrikasıyla Türkiye dünyada zeytinyağı üretiminde 5. sırada yer alıyor.
Dünyada 7.5 milyon alan üzerinde mevcut toplam 800 milyon adet zeytin ağacının yüzde 98’i Akdeniz havzasında bulunmaktadır. Dünya zeytinyağı üretiminin ise 95’i Akdeniz ülkelerinde yapılmaktadır.
Türkiye’de Balıkesir ili Edremit ilçesi Narlı köyünde dünyaca meşhur içimlik kıvamda üretilebilmektedir. Özelliği diğer düz bahçelere göre, Narlı köyü bahçeleri güney yamaçlı bahçeler olup, hafif yamaç ve yüksek (200-250m) rakımlı bahçelerdir.